Γράφει ο Β. Τσαλαφούτας
Η επίσημη αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης (1941-1944) θεσμοθετήθηκε στην Ελλάδα με τον Νόμο 1285/1982 από την κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ και τον Ανδρέα Παπανδρέου. Για πρώτη φορά, το ελληνικό κράτος αναγνώρισε ενιαία την αντίσταση όλων των οργανώσεων απέναντι στις δυνάμεις Κατοχής, επιχειρώντας να κλείσει ιστορικές πληγές δεκαετιών και να θεμελιώσει την εθνική συμφιλίωση. Ήταν μια ιστορική επιλογή που στόχευε στον τερματισμό των διώξεων και στην ηθική αποκατάσταση των αγωνιστών, ανεξαρτήτως πολιτικής τοποθέτησης.
Δυστυχώς, τα γεγονότα της 2ας Μαΐου με τον βανδαλισμό του μνημείου της Εθνικής Αντίστασης – ενός μνημείου που μάλιστα είχε πρόσφατα μεταφερθεί από την κεντρική πλατεία – με φασιστικά και ναζιστικά σύμβολα, αποδεικνύουν ότι το «αυγό του φιδιού» παραμένει ακόμα ανάμεσά μας. Παρά τους αγώνες για την ελευθερία, τη δημοκρατία και τις αξίες που οφείλουμε να προστατεύουμε ως κοινωνία, εξακολουθούν να υπάρχουν θύλακες που σπέρνουν το μίσος, τον διχασμό και τη μισαλλοδοξία, ιδιαίτερα στις νεότερες γενιές.
Αυτό δεν αποτελεί απλώς μια μεμονωμένη πράξη βανδαλισμού. Είναι μια κοινωνική αποτυχία. Και κυρίως μια αποτυχία της παιδείας μας.
Η πόλη μας είναι γεμάτη από τέτοια σύμβολα σε τοίχους, σχολεία και δημόσιους χώρους. Σύμβολα μίσους που εκτίθενται καθημερινά στα μάτια μικρών παιδιών, κανονικοποιώντας επικίνδυνες αντιλήψεις και ακραίες ιδεολογίες. Σε μια εποχή όπου η πρόσβαση στο διαδίκτυο είναι ανεξέλεγκτη και άμεση, είναι βέβαιο ότι πολλά παιδιά θα αναζητήσουν το περιεχόμενο πίσω από αυτά τα σύμβολα και ενδέχεται να έρθουν σε επαφή με την τοξικότητα και τη ρητορική μίσους που τα συνοδεύει.
Αντί, λοιπόν, η Δημοτική Αρχή να παραγκωνίζει ένα μνημείο ενότητας και ιστορικής μνήμης, θα όφειλε να αναλαμβάνει περισσότερες πρωτοβουλίες που να ενισχύουν τη συλλογική συνείδηση και τη συμφιλίωση. Εκδηλώσεις ιστορικής μνήμης, εκπαιδευτικές δράσεις και ουσιαστική επαφή των νέων με την ιστορική πραγματικότητα είναι σήμερα πιο αναγκαίες από ποτέ.
Μια ουσιαστική πρωτοβουλία θα μπορούσε να είναι η διοργάνωση επισκέψεων των σχολείων στο Πάρκο Εθνικής Συμφιλίωσης, ώστε οι μαθητές να κατανοήσουν τι πραγματικά συνέβη στη χώρα μας και ποιες ήταν οι συνέπειες του διχασμού. Η πρακτική της αποσιώπησης και της «βολικής λήθης» που διαχρονικά ακολουθεί το ελληνικό κράτος μέσω του εκπαιδευτικού συστήματος φαίνεται πως έχει αποτύχει παταγωδώς.
Την ίδια στιγμή, εύλογα ερωτήματα προκαλεί η παραχώρηση δημόσιου χώρου της πλατείας σε ακροδεξιές οργανώσεις για τη διοργάνωση εκδηλώσεων, όπως αυτή της 19ης Ιανουαρίου 2025 με πρόσχημα τα Ίμια. Οργανώσεις που χρησιμοποιούν παρόμοια σύμβολα και έχουν επανειλημμένα συνδεθεί με ακραίες πρακτικές και ρητορική μίσους. Η δημοκρατία δεν μπορεί να δείχνει ανοχή σε φαινόμενα που στρέφονται ευθέως εναντίον των ίδιων των θεμελιωδών αξιών της.
Η ιστορική μνήμη δεν είναι τυπική υποχρέωση ούτε επετειακή διαδικασία. Είναι ζήτημα δημοκρατίας, παιδείας και πολιτισμού. Και αν πραγματικά θέλουμε να αφήσουμε πίσω όσα δίχασαν τον τόπο, οφείλουμε πρώτα να τα γνωρίσουμε, να τα διδάξουμε και να τα αντιμετωπίσουμε με ειλικρίνεια.