Την ακούμε διαρκώς στα τηλεοπτικά πάνελ, στις πολιτικές συζητήσεις, αλλά και στην καθημερινότητά μας. Η φράση «εν τη ρύμη του λόγου» χρησιμοποιείται όταν κάποιος λέει κάτι εντελώς αυθόρμητα, πάνω στη φυσική ροή της ομιλίας του, χωρίς να έχει προγραμματίσει ή σχεδιάσει εκ των προτέρων τα λόγια του.
Όταν για παράδειγμα λέμε ότι «του ξέφυγε εν τη ρύμη του λόγου», εννοούμε ότι αποκάλυψε ή διατύπωσε κάτι χωρίς ιδιαίτερη σκέψη, παρασυρόμενος από την εξέλιξη της κουβέντας. Τι σημαίνει όμως πραγματικά η λέξη «ρύμη» και από πού κρατάει η σκούφια της;
Η ορμή του Αριστοφάνη και οι δρόμοι
Η λέξη «ρύμη» έχει μακρά ιστορία και συνδέεται άμεσα με την έννοια της κίνησης, της ορμής και της ροής. Στα αρχαία κείμενα χρησιμοποιούνταν για να περιγράψει ακριβώς τη δύναμη ή τη φορά μιας κίνησης. Είναι χαρακτηριστικό ότι στο έργο «Ειρήνη», ο Αριστοφάνης χρησιμοποιεί την έκφραση «πτερύγων ρύμη», θέλοντας να περιγράψει τη δύναμη και την ορμή που έχουν τα φτερά. Παρόμοιες αναφορές γίνονταν για τη ρύμη του τροχού, του αλόγου, ακόμα και του αίματος, συνδέοντας πάντα τη λέξη με τη συνεχή, ασταμάτητη ροή.
Αργότερα, κατά τους ελληνιστικούς χρόνους, η λέξη απέκτησε μια πιο πρακτική σημασία, περιγράφοντας τον στενό δρόμο ή τη στενωπό. Από αυτήν ακριβώς την ερμηνεία προέκυψαν λέξεις που χρησιμοποιούμε ευρέως μέχρι και σήμερα, όπως το «ρυμοτομικό σχέδιο», η «ρυμοτομία» και το ρήμα «ρυμοτομώ», οι οποίες σχετίζονται με τη χάραξη των δρόμων και τον σχεδιασμό των οικοδομικών τετραγώνων στις πόλεις.
Η επιστροφή στη ροή της συζήτησης
Στη σύγχρονη ελληνική γλώσσα, η έκφραση «εν τη ρύμη του λόγου» έχει κρατήσει ολοζώντανη την αρχική σύνδεση της λέξης με την κίνηση. Όπως ακριβώς μια φυσική κίνηση εξελίσσεται με ορμή, έτσι και τα λόγια ειπώνονται αυθόρμητα καθώς προχωρά μια συζήτηση, μεταφέροντας το βάρος της αρχαιότητας στην καθημερινή μας επικοινωνία.