Του Κ. Σπανού – Εκδότη του Θεσσαλικού Ημερολογίου
Μεταξύ των χειρογράφων, τα οποία διαθέτει η Μονή του Δουσίκου, συγκαταλέγονται και μερικές προθέσεις, στις οποίες οι μοναχοί της καταχώριζαν τα ονόματα εκείνων που πρόσφεραν κάτι υπέρ αυτής.
Η καταχώριση των ονομάτων των αφιερωτών γινόταν κατά οικισμό και των οικισμών με βάση την Επισκοπή ή την Μητρόπολη στην οποία ανήκαν. Τα ονόματα αυτά οι μοναχοί τα μνημόνευαν στις λειτουργίες, στην κόγχη της πρόθεσης του ιερού και γι’ αυτό, τα χειρόγραφα βιβλία με τα ονόματα των αφιερωτών, ονομάζονται προθέσεις.
Τα χειρόγραφα αυτά, χάρη στον τρόπο σύνθεσής τους, αποτελούν:
α) Μία πρωτότυπη ιστορική γεωγραφία, καθώς μπορούμε να εντοπίσουμε την ύπαρξη ή μη ενός οικισμού, την χρονική στιγμή σύνθεσης της πρόθεσης, και την υπαγωγή του σε κάποια επισκοπική επαρχία. β) Ένα ταμείο τοπωνυμίων, χάρη στο οποίο μπορούμε να παρακολουθήσουμε την εξέλιξη της μορφής τους, γεγονός το οποίο συμβάλλει στην ετυμολογική προσέγγισή τους. και γ) Ένα ταμείο βαπτιστικών ονομάτων, από την μελέτη των οποίων μπορούμε να γνωρίσουμε τις ονοματοδοτικές συνήθειες των προγόνων μας και την όποια επίδραση δέχθηκαν από τους ξένους που εγκαταστάθηκαν, για λίγο ή πολύ, στον τόπο μας. Για τον θεσσαλικό χώρο, έχει πολύ ενδιαφέρον να μελετήσουμε τα ονόματα των βλαχόφωνων κατοίκων του Ασπροποτάμου, για να διαπιστώσουμε αν έδιναν ή όχι στα παιδιά τους τα ίδια ονόματα, τα οποία έδιναν και οι μη βλαχόφωνοι Θεσσαλοί.
Μία από τις σωζόμενες προθέσεις της Μονής του Δουσίκου είναι η υπ’ αριθ. 37, αποτελούμενη από 384 φύλλα. Στο φ. 384β, ο ιερομόναχος Ιωνάς καταχώρισε το κωδικογραφικό σημείωμά του, το οποίο έχει ως εξής: «Ἐπί ἔτους χιλιωστῶ ἑξακοσιοστῶ ὀγδοηκοστῶ ὀγδόω, / ἀπό τῆς ἐνσάρκου οἰκονομί(ἄς) τοῦ κ(ὑρίο)ὑ ἠμῶν ἰ(ἠσο)ὕ χ(ριστο)ὕ / ἐγράφη ἡ παροῦσα πρόθεσις εἰς τό μοναστήριον, / τοῦ σ(ὠτῆ)ρός χ(ριστο)ὕ τ(ὤ)ν μεγάλων πυλῶν, παρά τοῦ ἐλεχίστου / ἐν ἱερομονάχοις, κ(αἵ) σφόδρα ἁμαρτωλοῦ, Ἰωννᾶ, κ(αἵ) / λίαν ἀμαθοῦς. Οἱ ὀρῶντες, κ(αἵ) οἱ ἀναγινώσκοντες / εὔχεσθαι ὑπέρ αὐτοῦ, κ(αἵ) οἱ εἰδότες τά ἐσφαλ/μένα, δῶτε συγγνώμην + 1688 / ἐν μηνί νοεμβρίου, κ΄, ἡμέρα, ε΄ ».
Ακριβέστερες πληροφορίες μας παρέχει άλλη μία ενθύμηση, γραμμένη στο μέσα μέρος του εξωφύλλου από τον ολιγογράμματο χατζη-Γεράσιμο Δουσικιώτη, η οποία έχει ως εξής: «Η παρούσα πρόθεσις του καθολικού είναι Δευτέρα. Η μεν πρώτη εγράφθη επί έτους Χριστού 1530 και είχεν ονόματα σούμα 11.835. έπειτα εις τους 1688 έτους απέρασαν εκείνα τα ονόματα εις την παρούσαν παρά Ιωνά ιερομονάχου, τα οποία εθεωρήθησαν παρ’ εμού όλα τα ονόματα από την πρώτην και ευρέθησαν σωστά κατά σειράν. Έπειτα από τους 1688 έτους έως του νυν 1855: Ιαν. 25 εγράφθησαν και άλλα νέα ονόματα και τα μετρήσαμεν όλα, παλαιά και νέα, και εβγήκαν σούμα 17.494 και μέλλουσι πάλιν να αντιγραφθώσιν εάν είναι θέλημα θεού. Ο επιθεωρητής και πνευματικός χατζη-Γεράσιμος επιβεβαιοί, 1855 έτους Ιαν. 25 έως Ιουν. πρώτη του τρέχοντος έτους αντιγράφησαν παρ’ εμού όλα τα ονόματα από την παρούσαν πρόθεσιν εις την νέαν (…)».
O χατζη-Γεράσιμος αναφέρει ότι η πρόθεσή μας άρχισε να γράφεται το έτος 1530, αλλά αυτό δεν είναι ακριβές, διότι στο φ. 291 αναφέρεται ο επίσκοπος του Ζητουνίου Ιάκωβος, ο οποίος τον Ιούνιο του 1603 αναφέρεται σε κάποιο πατριαρχικό έγγραφο ως πρώην Ζητουνίου («του ποτέ επισκόπου Ζητουνίου Ιακώβου»), και στο φ. 296β ο οικουμενικός πατριάρχης Ραφαήλ Β΄ (1603-1607). Επομένως, η σύνθεση της πρόθεσης άρχισε κατά την τελευταία δεκαετία του 16ου αιώνα και ολοκληρώθηκε την πρώτη δεκαετία του 17ου. Το έτος 1688, λόγω της φθοράς της, ο ιερομόναχος Ιωνάς την αντικατέστησε με μία νέα και το 1855 ο μοναχός χατζη-Γεράσιμος την θεώρησε και πρόσθεσε πολλά ονόματα της εποχής του, με αποτέλεσμα η πρόθεση να περιέχει 17.494 ονόματα αφιερωτών. Χάρη σ’ αυτήν την πρόθεση γνωρίζουμε τώρα τα ονόματα των οικισμών της Θεσσαλίας, οι οποίοι υπήρχαν στο δεύτερο μισό του 16ου αιώνα.
Στην παρούσα ανακοίνωση θα παρουσιάσουμε τριάντα δύο οικισμούς οι οποίοι βρίσκονται εκατέρωθεν των οχθών του Ασπροποτάμου, με ανατολικό όριο τον οικισμό Περτούλι και δυτικό τα όρια του νομού των Τρικάλων με τον νομό της Άρτας. Μετά την παρουσίαση των οικισμών, σε αλφαβητική σειρά, με τον αριθμό που φέρουν στην πρόθεση και με τον αριθμό των αφιερωτών τους, θα παρουσιάσουμε τα ονόματά τους, για να γνωρίσουμε τις ονοματοδοτικές συνήθειές τους και για να διαπιστώσουμε αν υπάρχουν ή όχι ξενικές επιρροές, καθώς ένα μέρος των κατοίκων αυτής της περιοχής, όπως προαναφέραμε, ήταν βλαχόφωνοι.
ΟΙ ΤΡΙΑΝΤΑ ΔΥΟ ΟΙΚΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΑΣΠΡΟΠΟΤΑΜΟΥ
-
Βαθύρεμα (τμς΄-346), στο φ. 257β, με 25 ονόματα αφιερωτών της αρχικής γραφής και άλλα 2 μεταγενέστερης εποχής.
-
Βάκαρι (τνδ΄-354), στο φ. 262β, με 21 ονόματα αφιερωτών της αρχικής γραφής.
-
Βαλκάνου (τοζ΄-377), στο φ. 271α, με 34 ονόματα αφιερωτών της αρχικής γραφής και άλλα δύο μεταγενέστερης εποχής.
-
Βαρδάρι (τλζ΄-337). Το σημερινό Παράμερο, στα φ. 250α- 250β, με 61 ονόματα αφιερωτών της αρχικής γραφής.
-
Βελίτζιανα (τπβ΄-382). Η σημερινή Καλλιρρόη, στο φ. 273α, με 2 ονόματα αφιερωτών της αρχικής γραφής και ένα άλλο μεταγενέστερης εποχής.
-
Βιτερνίκου (τμα΄- 341). Το σημερινό Νεραϊδοχώρι, στα φ. 254β-255α, με 58 ονόματα αφιερωτών της αρχικής γραφής και άλλα 40 μεταγενέστερων εποχών.
-
Βιτζίστα (τνζ΄-357). Η σημερινή Μεσοχώρα, στο φ. 263β, με 24 ονόματα αφιερωτών της αρχικής γραφής.
-
Γαρδίκι (τοβ΄-372), στο φ. 270α, με 16 ονόματα αφιερωτών της αρχικής γραφής και άλλα 11 μεταγενέστερων εποχών.
-
Γκιόνθι (τνθ΄-359). Το σημερινό Λιβαδοχώρι, στα φ. 266α-266β, με 95 ονόματα αφιερωτών της αρχικής γραφής.
-
Γρεβενόν (τξζ΄-367). Η σημερινή Νεράιδα, στο φ. 269α, με 2 ονόματα αφιερωτών της αρχικής γραφής και άλλα 2 μεταγενέστερης εποχής.
-
Δέση (τμ΄-340), στο φ. 254α, με 17 ονόματα αφιερωτών της αρχικής γραφής και άλλα 10 μεταγενέστερων εποχών.
-
Δοβρόη (τνβ΄-352). Ο σημερινός Αετός, στο φ. 262α, με 3 ονόματα αφιερωτών της αρχικής γραφής.
-
Καβαλιώρα (τμθ΄-349). Η σημερινή Γλύστρα, στο φ. 258β, με 23 ονόματα αφιερωτών της αρχικής γραφής.
-
Καμέη (Καμνάι, τμβ΄-342). Ο σημερινός Άγ. Νικόλαος, στο φ. 255β, ο σημερινός Άγ. Νικόλαος, με 4 ονόματα αφιερωτών της αρχικής γραφής και άλλα 5 μεταγενέστερων εποχών.
-
Κάτωρι (Κότωρι, τπγ΄-383). Το σημερινό Κατάφυτο, στο φ. 273α, με 1 όνομα αφιερωτή της αρχικής γραφής και ένα άλλο μεταγενέστερης εποχής.
-
Κεράσοβον (τξε΄-363). Διαλυμένος οικισμός στην περιοχή του Παλαιοχωρίου, οικισμού γειτονικού με το Γαρδίκι, στο φ.268β, με 19 ονόματα αφιερωτών της αρχικής γραφής.
-
Κοθώνι (τμγ΄-343). Το σημερινό Πολυνέρι, στο φ. 256α, με 57 ονόματα αφιερωτών της αρχικής γραφής.
-
Κορνίσι (τοη΄-378). Το σημερινό Μοσχόφυτο, στο φ. 272β, με 13 ονόματα αφιερωτών της αρχικής γραφής και άλλα 3 μεταγενέστερης εποχής.
-
Κουφάρι (τξη΄-368). Το σημερινό Γκολφάρι, στα φ. 269α-269β, με 16 ονόματα αφιερωτών της αρχικής γραφής και άλλα 2 μεταγενέστερης εποχής.
-
Κρανέα (τπδ΄-384). Η Κρανιά, στα φ. 273α-273β, με 18 ονόματα αφιερωτών της αρχικής γραφής και άλλα 21 μεταγενέστερων εποχών.
-
Λογκά (τνε΄-355). Διαλυμένος οικισμός, στην περιοχή Παλιοχώρι, δυτικά του Βακαρίου και νοτιοδυτικά του Τυφλοσελίου, στο φ. 263α, με 5 ονόματα αφιερωτών της αρχικής γραφής.
-
Μερόκοβον (τν΄-350). Το σημερινό Μυρόφυλλο, στα φ. 259α-259β, με 77 ονόματα αφιερωτών της αρχικής γραφής και άλλα 13 μεταγενέστεων εποχών.
-
Μηλαία (τοε΄-375). Η Μηλιά, συνοικισμός του Κατάφυτου, στο φ. 271α, με 3 ονόματα αφιερωτών της αρχικής γραφής.
-
Μουτζιάρα (τξς΄-366). Η σημερινή Αθαμανία, στο φ. 269α, με 13 ονόματα αφιερωτών της αρχικής γραφής και άλλο ένα μεταγενέστερης εποχής,
-
Μπούκουρου (τοθ΄-379). Το σημερινό Αρματολικό, στο φ. 272β, με 11 ονόματα αφιερωτών της αρχικής γραφής.
-
Πασχαλιόρι Βλάχικο (τνγ΄-353). Διαλυμένος οικισμός στην περιοχή της Δέσης, στο φ. 262α, με 13 ονόματα αφιερωτών της αρχικής γραφής.
-
Παχτούρι (τμη΄-348), στο φ. 258α, με 9 ονόματα αφιερωτών της αρχικής γραφής και άλλα 10 μεταγενέστερων εποχών.
-
Περτούλι (τλη΄-338), στο φ. 252, με 74 ονόματα αφιερωτών της αρχικής γραφής και άλλα 20 μεταγενέστερων εποχών.
-
Πλόπου (τνη΄-358). Η σημερινή Νέα Πεύκη, στα φ. 264α-264β, με 115 ονόματα αφιερωτών της αρχικής γραφής.
-
Πύρρα (τλθ΄-339), στα φ. 253α-253β, με 43 ονόματα αφιερωτών της αρχικής γραφής και άλλα 19 μεταγενέστερων εποχών.
-
Τζούρτζια (τμδ΄-344). Η σημερινή Αγ. Παρασκευή, στο φ. 257α, με 4 ονόματα αφιερωτών της αρχικής γραφής και άλλα 2 μεταγενέστερης εποχής.
-
Τυφλοσέλι (τνς΄-356). Το σημερινό Δροσοχώρι, στο φ. 263β, με 7 ονόματα αφιερωτών της αρχικής γραφής.