Η σοβαρότητα της κατάστασης έγινε ακόμη πιο ορατή τις τελευταίες ημέρες μέσα από την περίπτωση του δημοσιογράφου Αντώνη Πανούτσου, ο οποίος νοσηλεύεται στη ΜΕΘ του «Ευαγγελισμού» σε πολύ σοβαρή κατάσταση, έχοντας προσβληθεί από τον ιό του Δυτικού Νείλου. Σύμφωνα με τις μέχρι τώρα πληροφορίες, η λοίμωξη συνδέθηκε με εγκεφαλίτιδα και η νοσηλεία του στη ΜΕΘ διαρκεί περίπου έναν μήνα.
Η έγκαιρη νοσηλεία είναι κρίσιμη όταν υπάρχουν νευρολογικές επιπλοκές, όχι επειδή υπάρχει κάποιο ειδικό αντιικό φάρμακο, αλλά επειδή ο ασθενής πιθανότατα θα χρειαστεί στενή παρακολούθηση, ενδοφλέβια υποστήριξη, αντιμετώπιση σπασμών, υποστήριξη της αναπνοής ή της κυκλοφορίας και έγκαιρη αντιμετώπιση των συνολικών επιπλοκών.
Η περίπτωση αυτή υπενθυμίζει με τον πιο σκληρό τρόπο ότι ο ιός δεν είναι απλώς μια ακόμη καλοκαιρινή ενόχληση που προκαλεί πυρετό και αδιαθεσία. Για τη συντριπτική πλειονότητα των ανθρώπων που μολύνονται, η λοίμωξη είναι ασυμπτωματική ή ήπια. Σε ένα πολύ μικρότερο ποσοστό, όμως, μπορεί να εξελιχθεί σε μηνιγγίτιδα, εγκεφαλίτιδα ή άλλη σοβαρή νευρολογική νόσο. Και τότε τα πράγματα αλλάζουν δραματικά.
Τι πρέπει, λοιπόν, να μας ανησυχήσει; Ποια συμπτώματα δεν πρέπει να αγνοήσουμε; Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο και πόσο πραγματικά πρέπει να φοβόμαστε τα ποσοστά θνητότητας που καταγράφονται στις ΜΕΘ; Υπάρχει τρόπος να προβλεφθεί ποιος ασθενής θα εμφανίσει νευρολογικές επιπλοκές; Και, κυρίως, τι μπορούμε να κάνουμε όσο τα κουνούπια κυκλοφορούν και η περίοδος μετάδοσης του ιού βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη;
Ο καθηγητής Μικροβιολογίας και διευθυντής του Εργαστηρίου Μικροβιολογίας της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ Αθανάσιος Τσακρής απαντά στα κρίσιμα αυτά ερωτήματα και εξηγεί τι συμβαίνει με τη φετινή έξαρση του ιού του Δυτικού Νείλου στην Ελλάδα, πού βρίσκεται ο πραγματικός κίνδυνος και πώς μπορούμε να προστατευτούμε.
— Ο ιός του Δυτικού Νείλου μπορεί να προκαλέσει από ήπια λοίμωξη μέχρι σοβαρή νευρολογική νόσο. Ποια συμπτώματα πρέπει να μας κινητοποιήσουν και πότε μια λοίμωξη γίνεται πραγματικά επικίνδυνη;
Πράγματι, η συγκεκριμένη λοίμωξη μπορεί να κυμαίνεται από ασυμπτωματική έως σοβαρή νευρολογική νόσο. Περίπου το 80% των ατόμων που μολύνονται από τον ιό δεν εμφανίζει κανένα σύμπτωμα. Περίπου το 20% εμφανίζει ήπια συμπτώματα: πυρετό, πονοκέφαλο, κόπωση, μυαλγίες/αρθραλγίες, ναυτία, εμετό, διάρροια ή εξάνθημα. Λιγότερο από 1% αναπτύσσει νευροδιεισδυτική νόσο, κυρίως μηνιγγίτιδα, εγκεφαλίτιδα ή οξεία χαλαρή παράλυση. Η εμφάνιση νευρολογικών συμπτωμάτων είναι το «καμπανάκι» για πιθανές σοβαρές επιπλοκές. Αν, δηλαδή, παρουσιαστούν δυσκαμψία στον αυχένα, σύγχυση, αποπροσανατολισμός ή ασυνήθιστη υπνηλία, διαταραχή επιπέδου συνείδησης, τρόμος ή σπασμοί, αστάθεια ή δυσκολία στη βάδιση, έντονη μυϊκή αδυναμία, μούδιασμα, διαταραχές όρασης, απαιτείται άμεση ιατρική αξιολόγηση.
— Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο να εμφανίσουν σοβαρές επιπλοκές και γιατί η ηλικία και ορισμένα υποκείμενα νοσήματα παίζουν τόσο σημαντικό ρόλο;
Αυξημένο κίνδυνο για σοβαρή νόσο έχουν κυρίως τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, καθώς και άτομα με ανοσοκαταστολή ή ορισμένα υποκείμενα νοσήματα, όπως καρκίνο, σακχαρώδη διαβήτη, υπέρταση και νεφρική νόσο. Η μεγαλύτερη ηλικία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου. Καθώς μεγαλώνουμε, μεταβάλλεται η λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και η ικανότητά του να ελέγξει αποτελεσματικά μια λοίμωξη, ενώ παράλληλα μειώνονται οι δυνατότητες του οργανισμού να ανταποκριθεί. Αυτό μπορεί να περιορίζει την ικανότητά του να αντιμετωπίσει σοβαρές επιπλοκές όταν αυτές εμφανιστούν, όπως την αναπνευστική ανεπάρκεια, τις διαταραχές συνείδησης ή την αιμοδυναμική αστάθεια.
— Τα στοιχεία για θνητότητα έως και 62% στις ΜΕΘ είναι ιδιαίτερα ανησυχητικά. Τι σημαίνει στην πραγματικότητα αυτό το ποσοστό και πόσο διαφορετικός είναι ο κίνδυνος για τον γενικό πληθυσμό;
Εδώ χρειάζεται πολύ μεγάλη προσοχή, γιατί το 62% μπορεί εύκολα να παρερμηνευτεί. Είναι αλήθεια ότι πρόσφατη συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση 4.062 περιστατικών, δημοσιευμένη στο «International Journal of Infectious Diseases», εκτίμησε τη συνολική θνητότητα στο 6,23% των ασθενών που συμπεριλήφθηκαν, ενώ μεταξύ όσων νοσηλεύτηκαν σε ΜΕΘ έφτασε το 62%. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το 62% όσων μολύνονται από τον ιό καταλήγουν. Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα επιλεγμένο ποσοστό, που αφορά ασθενείς οι οποίοι έχουν ήδη αναπτύξει πολύ σοβαρή νόσο και χρειάστηκαν νοσηλεία σε ΜΕΘ. Σε αυτή την ομάδα μπορεί να υπάρχουν εγκεφαλίτιδα με διαταραχή του επιπέδου συνείδησης, σπασμοί, αναπνευστική ανεπάρκεια ή ανάγκη μηχανικού αερισμού, μεταξύ άλλων σοβαρών επιπλοκών. Συνολικά, μεταξύ των ασθενών που αναπτύσσουν νευροδιεισδυτική νόσο, η θνητότητα είναι περίπου 10%, αλλά αυξάνεται σημαντικά με την ηλικία και σε άτομα με ανοσοκαταστολή. Σύμφωνα με το CDC, μεταξύ των ασθενών με νευροδιεισδυτική νόσο, η θνητότητα είναι περίπου 20% σε άτομα ηλικίας ≥70 ετών, έναντι περίπου 2% σε άτομα ηλικίας <50 ετών. Επομένως, το 62% δεν αποτελεί εκτίμηση του κινδύνου για όλους τους ασθενείς με λοίμωξη από τον ιό του Δυτικού Νείλου. Αντανακλά τη μεγάλη βαρύτητα της νόσου σε έναν μικρό και ιδιαίτερα επιβαρυμένο πληθυσμό ασθενών που χρειάζονται νοσηλεία σε ΜΕΘ.
— Υπάρχει τρόπος να προβλέψουμε από τα πρώτα συμπτώματα ποιος ασθενής κινδυνεύει από εγκεφαλίτιδα ή μηνιγγίτιδα; Και πόσο κρίσιμη είναι η έγκαιρη νοσηλεία;
Όχι, δυστυχώς δεν μπορούμε να προβλέψουμε με αξιοπιστία, σε ατομικό επίπεδο, ποιος ασθενής θα εξελιχθεί με εγκεφαλίτιδα ή μηνιγγίτιδα. Αυτό είναι ένα από τα προβλήματα με τον ιό του Δυτικού Νείλου. Η ηλικία, η ανοσοκαταστολή και τα υποκείμενα νοσήματα μάς βοηθούν να εκτιμήσουμε ποιος διατρέχει ίσως μεγαλύτερο κίνδυνο, αλλά δεν υπάρχει ένα αρχικό σύμπτωμα ή ένας αξιόπιστος πρώιμος εργαστηριακός δείκτης που να μας επιτρέπει να πούμε με βεβαιότητα ότι η λοίμωξη κάποιου ασθενούς θα εξελιχθεί σε εγκεφαλίτιδα. Ακόμη και η αρχική εικόνα μπορεί να είναι σχετικά ήπια και στη συνέχεια να εμφανιστούν τα νευρολογικά συμπτώματα. Γι’ αυτό η κλινική εξέλιξη έχει καθοριστική σημασία. Η έγκαιρη νοσηλεία είναι κρίσιμη όταν υπάρχουν νευρολογικές επιπλοκές, όχι επειδή υπάρχει κάποιο ειδικό αντιικό φάρμακο (δεν υπάρχει εγκεκριμένη θεραπεία σήμερα), αλλά επειδή ο ασθενής πιθανότατα θα χρειαστεί στενή παρακολούθηση, ενδοφλέβια υποστήριξη, αντιμετώπιση σπασμών, υποστήριξη της αναπνοής ή της κυκλοφορίας και έγκαιρη αντιμετώπιση των συνολικών επιπλοκών.
— Με τα κουνούπια να αποτελούν τον βασικό φορέα μετάδοσης, ποια μέτρα προστασίας έχουν πραγματικά αποτέλεσμα και τι πρέπει να προσέξουμε ιδιαίτερα αυτή την περίοδο;
Σε επίπεδο θεσμικών φορέων (Περιφερειών, δήμων), η προνυμφοκτονία είναι ιδιαίτερα σημαντική: η έγκαιρη αντιμετώπιση των εστιών όπου αναπτύσσονται οι προνύμφες των κουνουπιών με ψεκασμούς, βιολογικά μέσα και περιβαλλοντική διαχείριση περιορίζει τους πληθυσμούς τους πριν αυτά ενηλικιωθούν και καταστούν ικανά να μεταδώσουν τον ιό. Βέβαια, η επιτήρηση των πληθυσμών των κουνουπιών, η ανίχνευση της κυκλοφορίας του ιού και οι στοχευμένες παρεμβάσεις πρέπει να προηγούνται της έξαρσης, όχι να έρχονται ως πυροσβεστικά μέσα όταν η «φωτιά» έχει ήδη φουντώσει. Σε ατομικό επίπεδο, απαιτούνται: σίτες σε πόρτες και παράθυρα, απομάκρυνση στάσιμου νερού από γλάστρες, πιατάκια, δοχεία, υδρορροές ώστε να περιορίζονται οι εστίες αναπαραγωγής, χρήση εντομοαπωθητικών. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται από το σούρουπο ως την αυγή, όταν τα κουνούπια που μεταδίδουν τον ιό είναι πιο δραστήρια.
Πηγή: lifo.gr