Ο αναπλ. καθηγητής Αλιείας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Δημήτρης Κλαουδάτος, αναλύει στην «Ε» τα δεδομένα για την εξάπλωση του επικίνδυνου ξενικού είδους. Γιατί τα βαθιά νερά του νομού διαφέρουν από τον ημίκλειστο Παγασητικό, οι κίνδυνοι για τους λουόμενους και το σχέδιο στοχευμένης εξαλίευσης.
Καθώς οι Λαρισαίοι ετοιμάζουν τις βαλίτσες τους για τις πρώτες καλοκαιρινές αποδράσεις, είτε προς τα παράλια της Λάρισας, είτε προς τα παραδοσιακά θέρετρα του γειτονικού Παγασητικού, ένα συγκεκριμένο ερώτημα κυριαρχεί στις συζητήσεις: Φτάνουν οι λαγοκέφαλοι στις δικές μας παραλίες; Η κουβέντα για την επέλαση των ξενικών ειδών στα ελληνικά νερά έχει ανάψει για τα καλά, όμως η αλήθεια για τις θάλασσες της Θεσσαλίας κρύβει τις δικές της ιδιαιτερότητες. Η «Ε» βάζει στο μικροσκόπιο τον χάρτη των ακτών που επισκεπτόμαστε και με τη βοήθεια του κ. Δημήτρη Κλαουδάτου, Αναπληρωτή Καθηγητή Αλιείας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, ξεδιαλύνει την πραγματικότητα από τον φόβο.
Δημήτρης Κλαουδάτος, Αναπληρωτής Καθηγητής Αλιείας, Τμήμα Γεωπονίας Ιχθυολογίας & Υδάτινου Περιβάλλοντος, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας
Τι συμβαίνει σε Λάρισα και Παγασητικό
Το βασικό ερώτημα που απασχολεί τους πολίτες της Λάρισας, ενόψει της θερινής περιόδου, είναι αν υπάρχουν επιβεβαιωμένα δείγματα λαγοκέφαλου ή άλλων ξενικών ειδών, όπως το λεοντόψαρο, στα τοπικά νερά. Ο κ. Κλαουδάτος εμφανίζεται καθησυχαστικός, τονίζοντας ωστόσο τη δυναμική φύση του φαινομένου.
«Η εικόνα στη Θεσσαλία διαφέρει σημαντικά από αυτή του νότιου Αιγαίου», σημειώνει ο κ. Κλαουδάτος. «Από το 2021, η ερευνητική ομάδα μας συμμετέχει στην ετήσια διήμερη πειραματική αλιεία με μηχανότρατα στον Παγασητικό Κόλπο και μέχρι σήμερα δεν έχουμε αλιεύσει ούτε έναν λαγοκέφαλο ούτε ένα λεοντόψαρο. Υπάρχουν ωστόσο σποραδικές μαρτυρίες ψαράδων για εντοπισμό. Ο Παγασητικός, ως ημίκλειστος και σχετικά αβαθής κόλπος, δεν ευνοεί τη δημιουργία μεγάλων πληθυσμών λαγοκέφαλου. Αντιθέτως, τα ανοιχτά παράλια της Λάρισας, που βλέπουν στο Αιγαίο με βαθύτερα νερά και ελεύθερη επικοινωνία με τη θάλασσα, θα μπορούσαν θεωρητικά να δεχθούν πιο εύκολα μεμονωμένα άτομα που μεταναστεύουν βορειότερα. Συνολικά, η τοπική κοινωνία μπορεί να αισθάνεται σχετικά καθησυχασμένη, χωρίς όμως να εφησυχάζει».
Η επιστημονική παρακολούθηση της περιοχής είναι συνεχής. Πέρα από την πειραματική αλιεία, η ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας συμμετέχει ενεργά σε δίκτυα καταγραφής ξενικών ειδών. Παράλληλα, στις 20 Ιουνίου 2026, το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων ανακοίνωσε την επεξεργασία ενός ολοκληρωμένου σχεδίου δράσης, το οποίο περιλαμβάνει πιλοτική δράση στοχευμένης εξαλίευσης του λαγοκέφαλου με την παροχή οικονομικού κινήτρου στους παράκτιους αλιείς.
Προσοχή στα γυαλιστερά αντικείμενα
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η συμπεριφορά του ψαριού σε σχέση με τους λουόμενους. Ο λαγοκέφαλος δεν είναι εκ φύσεως επιθετικός προς τον άνθρωπο, όμως οι ιδιαίτερες διατροφικές του συνήθειες απαιτούν προσοχή.
«Ο λαγοκέφαλος μπορεί να δαγκώσει κατά λάθος αν μπερδέψει κάποιο σημείο του ανθρώπινου σώματος με τροφή, ιδίως σε ρηχά θολά νερά. Γυαλιστερά αντικείμενα, κοσμήματα ή λαμπερές επιφάνειες μπορεί πράγματι να προσελκύσουν την προσοχή του, καθώς συνήθως τρέφεται με οστρακόδερμα και μαλάκια. Αν κάποιος λουόμενος αντιληφθεί λαγοκέφαλο σε ρηχά νερά, αρκεί να απομακρυνθεί ήρεμα χωρίς να τον προκαλεί. Στα νερά της Θεσσαλίας, ο κίνδυνος παραμένει χαμηλός».
Τοξικότητα που σκοτώνει και το «ράμφος»
Σε περίπτωση που κάποιος επαγγελματίας ή ερασιτέχνης ψαράς αλιεύσει λαγοκέφαλο, οι κανόνες ασφαλείας είναι απόλυτοι και απαρέγκλιτοι: το ψάρι δεν καταναλώνεται, δεν καθαρίζεται, δεν μαγειρεύεται και δεν διοχετεύεται σε καμία περίπτωση στην αγορά.
Ο κ. Κλαουδάτος διευκρινίζει τη φύση της επικινδυνότητας του είδους: «Το δάγκωμα καθαυτό δεν είναι τοξικό αλλά μηχανικό. Τα τέσσερα συμφυμένα δόντια του ψαριού σχηματίζουν ένα ισχυρό ράμφος που μπορεί να προκαλέσει τραυματισμούς, γι’ αυτό και οι ψαράδες πρέπει να αποφεύγουν κάθε επαφή με γυμνά χέρια κοντά στο σαγόνι του. Η πραγματική απειλή όμως κρύβεται στην κατανάλωση. Το ψάρι περιέχει τετροδοτοξίνη, μια ισχυρότατη νευροτοξίνη που συγκεντρώνεται κυρίως στο συκώτι, τα γεννητικά όργανα, το έντερο και το δέρμα. Η ουσία αυτή είναι θανατηφόρα για τον άνθρωπο σε δόση μόλις 1–2 χιλιοστογράμμων (mg), δεν καταστρέφεται με το μαγείρεμα ούτε με την κατάψυξη, και δεν υπάρχει αντίδοτο».
Οι επιστήμονες ζητούν από τους αλιείς της Λάρισας και της Μαγνησίας να αναφέρουν αμέσως κάθε εντοπισμό στο Τμήμα Γεωπονίας Ιχθυολογίας και Υδάτινου Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, αποστέλλοντας φωτογραφικό υλικό και ακριβή στοιχεία της τοποθεσίας, καθώς οι ψαράδες αποτελούν τα πρώτα «μάτια» παρατήρησης στη θάλασσα.
«Επικήρυξη» και ο φόβος για νοθεία
Αναφορικά με το αν η χώρα μας πρέπει να υιοθετήσει ένα σύστημα «επικήρυξης» του είδους, ανάλογο με αυτό που εφαρμόζει με επιτυχία η Κύπρος, ο καθηγητής εμφανίζεται θετικός, στηρίζοντας την πρόσφατη κυβερνητική εξαγγελία. Ωστόσο, θέτει το ζήτημα σε μια ρεαλιστική βάση: «Η πλήρης εξάλειψη ενός ξενικού είδους στην ανοιχτή θάλασσα είναι πρακτικά αδύνατη. Αυτό που μπορούμε και πρέπει να επιδιώξουμε είναι η συγκράτηση των πληθυσμών του και ο περιορισμός των οικονομικών και περιβαλλοντικών επιπτώσεων».
Παράλληλα, ο κ. Κλαουδάτος αποκλείει το ενδεχόμενο να φτάσει ο λαγοκέφαλος στο πιάτο των καταναλωτών «βαφτισμένος» ως κάποιο άλλο, αυτόχθονο εμπορικό ψάρι. «Η μορφολογία του λαγοκέφαλου είναι εξαιρετικά διακριτική και δεν προσομοιάζει με κανένα αυτόχθονο είδος των θαλασσών μας. Διαθέτει ατρακτοειδές σώμα, ασημί κοιλιά, σκούρα ράχη με στίγματα, πλήρη απουσία λεπιών και το χαρακτηριστικό του ράμφος. Η πιθανότητα πώλησής του υπό άλλη ονομασία σε κάποιον που γνωρίζει τα βασικά στοιχεία είναι μικρή. Σε κάθε περίπτωση, η απαγόρευση εμπορίας πρέπει να τηρείται αυστηρά και οι καταναλωτές να αποφεύγουν τη δοκιμή οποιουδήποτε ψαριού για το οποίο διατηρούν αμφιβολίες».
Γνώση αντί για πανικό
Ερωτηθείς, κλείνοντας, για το αν τελικά ο κόσμος πρέπει να φοβάται ή να απολαμβάνει το καλοκαίρι με μια παραπάνω προσοχή, ο κ. Κλαουδάτος είναι κατηγορηματικός: «Το δεύτερο, σαφώς. Υπάρχει λόγος ανησυχίας, αλλά όχι πανικού. Οι θάλασσές μας αλλάζουν, δεν καταστρέφονται, θα είναι διαφορετικές, με νέα είδη, νέες ισορροπίες, νέους κινδύνους αλλά και νέες ευκαιρίες. Η ενημέρωση είναι το κλειδί: ο κόσμος δεν πρέπει να φοβάται τη θάλασσα, αλλά να τη γνωρίζει. Ένας πολίτης που αναγνωρίζει τον λαγοκέφαλο ή το λεοντόψαρο μειώνει δραστικά τον κίνδυνο ατυχήματος. Η θάλασσα δεν θα γίνει αφιλόξενη αν εμείς δεν τη μεταχειριστούμε εχθρικά. Απολαύστε το καλοκαίρι σας, με γνώση και μια παραπάνω προσοχή».