Ένας αιώνας αγώνων, συλλογικής προσπάθειας και παραγωγικής ανασυγκρότησης συμπληρώθηκε φέτος για τον Αγροτικό Συνεταιρισμό της Κρήνης Φαρσάλων. Σε μια συγκινητική επετειακή εκδήλωση, κάτοικοι, παραγωγοί και εκπρόσωποι φορέων γύρισαν το ρολόι του χρόνου πίσω στο 1926, τιμώντας τους ανθρώπους που έβαλαν τους θεμέλιους λίθους για την οικονομική και κοινωνική προκοπή του τόπου.
Η ιστορική διαδρομή ξεκινά από την παλιά Δρίσκολι – όπως ονομαζόταν η Κρήνη πριν από τη μετονομασία της το 1957. Μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλίας το 1881, η γη δεν πέρασε αμέσως στους ντόπιους καλλιεργητές, καθώς τα τσιφλίκια αγοράστηκαν από πλούσιους κεφαλαιούχους. Χρειάστηκαν οι αιματηρές αγροτικές κινητοποιήσεις, με αποκορύφωμα την εξέγερση του Κιλελέρ το 1910 και τη μεταρρύθμιση του 1917, για να αποδοθεί τελικά ο κλήρος στους αγρότες τη δεκαετία του 1920.
Μετατρεπόμενοι από κολίγοι σε ιδιοκτήτες, αλλά στερούμενοι κεφαλαίων και μέσων, οι παραγωγοί της Κρήνης αντέδρασαν συλλογικά. Το 1926, δώδεκα χρόνια μετά τον πρώτο συνεταιριστικό νόμο του 1914 που θέσπιζε τριετή θητεία διοίκησης, μια ομάδα προοδευτικών κατοίκων με επικεφαλής τον πρόεδρο Δημήτριο Χαϊδά και μέλος τον Νικόλαο Μαγαλιό ίδρυσε έναν από τους πρώτους γεωργικούς συνεταιρισμούς της επαρχίας Φαρσάλων.
Οι δοκιμασίες, η θεομηνία και η αγροτική πίστη
Η πορεία του συνεταιρισμού δεν ήταν χωρίς εμπόδια. Το 1926, ο συνεταιρισμός προχώρησε στην τολμηρή αγορά 2,5 χιλιάδων στρεμμάτων στη θέση Τεκές από τον επιχειρηματία Περικλή Αποστολίδη. Ωστόσο, στις αρχές της δεκαετίας του ’30, η διεθνής οικονομική κρίση συνέπεσε με μια πρωτοφανή μάστιγα, μια βιβλική επιδρομή τρωκτικών που αφάνισε πάνω από το 50% της παραγωγής σιτηρών. Η κατάσταση ήταν τόσο έκρυθμη ώστε η κυβέρνηση του Ελευθερίου Βενιζέλου απέστειλε ειδικά συνεργεία με στρυχνίνη για τη διάσωση της σοδειάς. Η απώλεια εισοδήματος οδήγησε το 1936 στην απώλεια της έκτασης του Τεκέ.
Παρά το ισχυρό αυτό πλήγμα, ο συνεταιρισμός ανασυντάχθηκε, αναλαμβάνοντας τον κομβικό ρόλο του πιστωτικού συνεταιρισμού. Με την ίδρυση της Αγροτικής Τράπεζας της Ελλάδος (ΑΤΕ) το 1929, ο συνεταιρισμός λειτούργησε ως το τοπικό της πρακτορείο στην Κρήνη. Με την αλληλέγγυα ευθύνη των μελών του παρείχε εγγυήσεις, διοχέτευε πιστώσεις, λιπάσματα και εφόδια, γλιτώνοντας τους παραγωγούς από τη μέγγενη της τοκογλυφίας.
Η μεταπολεμική ακμή, το Σπορόκεντρο και ο εκσυγχρονισμός
Αφού έμεινε αδρανής κατά τη διάρκεια της Κατοχής και του Εμφυλίου, ο συνεταιρισμός πρωτοστάτησε στη μεταπολεμική ανασυγκρότηση της δεκαετίας του ’50.
Καθοριστική υπήρξε η συμβολή του στη δημιουργία και λειτουργία του Σποροπαραγωγικού Κέντρου (Σπορόκεντρο) της ΚΥΔΕΠ στην Κρήνη, το οποίο από τη δεκαετία του ’50 έως και το ’80 αποτέλεσε τη ναυαρχίδα της επεξεργασίας πιστοποιημένου σπόρου σκληρού σίτου. Παράλληλα, την περίοδο 1955-1960, η Κρήνη πρωτοστάτησε μαζί με το Σταυρό και τη Βαμβακού στην ίδρυση της Ένωσης Συνεταιρισμών Επαρχίας Φαρσάλων.
Ο Συνεταιρισμός μεγαλώνει, παίρνει άδεια διάθεσης φαρμάκων για όλα τα γύρω χωριά και φέρνει έσοδα και προοπτική στον τόπο.
Στον τομέα της βαμβακοκαλλιέργειας, ο συνεταιρισμός προχώρησε στην αγορά με δάνειο από την ΚΥΔΕΠ των πρώτων σύγχρονων βαμβακοσυλλεκτικών μηχανών από την Αμερική – μια πρωτοβουλία στην οποία ξεχώρισε η ανιδιοτελής στάση του τότε προέδρου Τάκη Γιαννακόπουλου, ο οποίος, αν και διέθετε ιδιωτική μηχανή, πίεσε και προώθησε την αγορά τους προς όφελος όλων των μελών.
Η αποτύπωση στον χώρο και η κοινωνική προσφορά
Η ιστορική διαδρομή του συνεταιρισμού αποτυπώνεται και στις κτιριακές του υποδομές. Αρχικά, στεγάστηκε στο εμβληματικό κτίριο του παλιού Δημαρχείου Δήμου Ευυδρίου (στη θέση της σημερινής παιδικής χαράς Κρήνης) το 1926. Αργότερα, το 1955, κατασκευάστηκε το κτίριο της Πλατείας που στέγασε το πρατήριο-παντοπωλείο, τις αποθήκες εφοδίων και τα γραφεία, ενώ κοντά στο σχολείο δημιουργήθηκαν οι κεντρικές αποθήκες για την κοινή αποθήκευση της παραγωγής. Τη δεκαετία του ’70, επί θητείας Βάιου Καραμπάση, δημιουργήθηκε το σύγχρονο Πολυδύναμο Κέντρο που στεγάζει έως σήμερα το σουπερμάρκετ, το πρατήριο γεωργικών φαρμάκων και το πρατήριο καυσίμων.
Πέρα από την οικονομική δραστηριότητα, ο συνεταιρισμός διατήρησε έναν βαθιά κοινωνικό χαρακτήρα, επιστρέφοντας τα κέρδη στα μέλη του μέσω εορταστικών παροχών και στηρίζοντας την πολιτιστική και αθλητική ζωή του χωριού, από τα παραδοσιακά γλέντια έως τους ονομαστούς παλαιστές της Κρήνης.
Οι στυλοβάτες της εκατονταετηρίδος
Στο κλείσιμο της εκδήλωσης μνημονεύτηκαν οι διατελέσαντες πρόεδροι που σφράγισαν με τη διοίκησή τους την πορεία του συνεταιρισμού: Δημήτριος Χαϊδάς, Γιώργος Ν. Ζησόπουλος, Σωτήρης Γ. Παπαδόπουλος, Απόστολος Ζαράχης, Γιώργος Δ. Γιαννακόπουλος, Αναστάσιος (Τάσος) Μαργαριτόπουλος, Βάιος Καραμπάσης, Δημήτρης Γ. Κατμέρος, Τάκης Γ. Γιαννακόπουλος, Τάκης Στ. Μαργαριτόπουλος, Βαγγέλης Αθ. Θεοχάρης (Παπαβαγγέλης), Βάιος Δ. Μαγαλιός, Γιώργος Κ. Τασιόπουλος, Αχιλλέας Απ. Ζησόπουλος, Κώστας Ευαγγ. Παπαϊωάννου, Βάιος Κων. Αγγελακόπουλος, καθώς και ο σημερινός πρόεδρος Βαλάντης Αποστολακόπουλος.
Συντελεστές και ψηφιακό αρχείο
*Η ιστορική έρευνα και η επιμέλεια της επετειακής παρουσίασης πραγματοποιήθηκαν από την Ελένη Μαγαλιού. Για τη συγκέντρωση του σπάνιου φωτογραφικού και αρχειακού υλικού της εκδήλωσης συνετέλεσαν η ομάδα κονωνικής δικτύωσης «Κρήνη Φαρσάλων: Αναμνήσεις και Εικόνες», το Αρχείο του κ. Παύλου Παπαδόπουλου και το προσωπικό αρχείο μελών του Συλλόγου Γυναικών Κρήνης Φαρσάλων.
Σχετ. σύνδεσμοι
*Εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ – Γ.Γ.