Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ρομά, στις 8 Απριλίου, τα στελέχη του Παραρτήματος Ρομά Κέντρου Κοινότητας Δήμου Φαρσάλων ολοκλήρωσαν μια πρωτότυπη έρευνα πεδίου. Μέσα από προσωπικές συνεντεύξεις στον οικισμό Ρομά στα Φάρσαλα, συγκέντρωσαν βιώματα που συνθέτουν την ιστορική διαδρομή της κοινότητας.
Από την επιβίωση στα χωράφια του 1950 μέχρι την αναζήτηση εργασίας με βιογραφικά το 2026, τέσσερις γενιές αφηγούνται τη δική τους αλήθεια.
Γενιά 65+: Η εποχή του μόχθου και της αλληλεγγύης
Οι μεγαλύτεροι θυμούνται μια ζωή κάτω από τη σκηνή, όπου η επιβίωση εξαρτιόταν από τα χέρια και τη γη.
- Βασιλική (78 ετών): «Μετακινούμασταν με κάρα, τις σούστες από περιοχή σε περιοχή σε όποιο χωριό υπήρχε δουλειά. Πουλούσαμε καλάθια. Κάθε φορά ξαναφτιάχναμε τις σκηνές από την αρχή. Ψήναμε ψωμί στη γάστρα και πλέναμε ρούχα στο ποτάμι. Τα μωρά δεμένα στην πλάτη μαζί…»
- Μαρία (76 ετών): «Θερίζαμε με το χέρι, με το δρεπάνι. Το αλώνισμα γινόταν με άλογα. Αντί για λεφτά αμειβόμασταν με σιτάρι και αλεύρι για να ταΐσουμε τα παιδιά μας. Τα βράδια μαζευόμασταν να κουβεντιάσουμε και οι μεγαλύτεροι έλεγαν ιστορίες, έφτιαχναν παραμύθια. Όχι όπως τώρα με την τηλεόραση. Και εγώ έλεγα παραμύθια στα εγγόνια μου όταν ήταν μικρά. Ο άντρας μου ήταν μουσικός, ασχολήθηκε και με το εμπόριο, πουλούσε είδη προικός. Σιγά σιγά φτιάξαμε το σπίτι μας…»
- Γιώργος (76 ετών): «Ήμουν τυχερός γιατί έπαιζα κλαρίνο. Έπαιρναν τηλέφωνο από διάφορα μέρη και ζητούσαν τον Γιώργο τον κλαριντζή. Έχω παίξει με γνωστά ονόματα σε πολλές περιοχές, σε πανηγύρια και σε μαγαζιά. Φτιάξαμε το σπίτι μας, τώρα ζούμε με τη σύνταξη της γυναίκας μου. Ευτυχώς που υπάρχει και αυτή, γιατί δεν θα είχαμε να φάμε…»
- Θανάσης (67 ετών): «Ο πατέρας μου επέμενε να μάθω κλαρίνο. Δεν έμαθα ποτέ νότες. Ακούω και παίζω. Όταν ακούσω ένα νέο να παίζει κλαρίνο καταλαβαίνω… του λέω αν κάνει ή όχι γι΄ αυτή τη δουλειά. Ο κόσμος δεν κάνει πια γιορτές, δεν μαζεύεται να κάνει ένα γλέντι όπως παλιά, να ακούσουν τραγούδια, να χορέψουν… Κάντε ένα γλέντι να μας καλέσετε να παίξουμε , να περάσετε καλά, να χαρείτε …»
- Κατερίνα 68 ετών: «Η ζωή παλιά ήταν φτωχική αλλά καλή. Ο κόσμος είχε ανοιχτά τα σπίτια και τις καρδιές. Μας έδινε πράγματα… Δεν υπήρχε φόβος για κλεψιές και για κακό. Έφτιαχνα καλάθια και τα πουλούσα, μπορώ να σας φτιάξω αν θέλετε…»
- Ευαγγελία (93 ετών): «Δούλεψα πολλά χρόνια στα χωράφια, στα χωριά των Φαρσάλων. Μεγάλωσα τα παιδιά μου στα χωράφια. Έφτιαχνα και καλάθια. Η ζωή ήταν δύσκολη, αλλά τότε όλοι ήταν φτωχοί…»
Γενιά 40-60: Η μετάβαση και οι προκαταλήψεις
Η γενιά που έχτισε τα σπίτια της, αλλά ήρθε αντιμέτωπη με τις σύγχρονες κοινωνικές δυσκολίες.
- Αθανασία (55 ετών): «Μείναμε σε παράγκα για 10 χρόνια μέχρι να χτίσουμε το σπίτι μας. Ο άντρας μου ασχολείται με το πλανόδιο εμπόριο στα χωριά. Τον γιο μου τον βοηθάω όπως μπορώ. Δεν θέλω να περάσει αυτά που πέρασα εγώ».
- Παρασκευή (49 ετών): «Η ζωή μας σήμερα είναι πολύ καλή, αλλά πιστεύω ότι υπάρχει ρατσισμός. Η κόρη μου έχει τελειώσει Λύκειο και θέλει να δουλέψει αλλά δεν βρίσκει πουθενά δουλειά».
- Χριστίνα (57 ετών): «Έμεινα χήρα πολύ νωρίς… Πλέον δουλεύω ερασιτεχνικά ως μοδίστρα. Η ζωή στις μικρές κοινωνίες είναι δύσκολη. Πλέον έχει αλλάξει ο κόσμος. Έχει κλειστεί…»
Γενιά 30-40: Η άνθιση του εμπορίου, η ρρίση και η “Σεζόν”
Η γενιά που είδε την τεχνολογία να αλλάζει τα παραδοσιακά επαγγέλματα.
- Παρασκευάς (36 ετών): «Μετά το 1990 οι περισσότεροι ασχολήθηκαν και με το πλανόδιο εμπόριο μαζί με τις αγροτικές εργασίες. Πουλούσαμε είδη προικός, είδη μαναβικής, ρούχα, παπούτσια, φυτά και λουλούδια την άνοιξη. Εγώ πουλούσα από 10 χρονών περίπου σε καφενεία. Πηγαίναμε «γύρα» για να πουλήσουμε στα κοντινά χωριά και «ταξίδι» για να πουλήσουμε σε όλη την Ελλάδα. Φορτώναμε το επαγγελματικό αυτοκίνητο με εμπορεύματα, την οικογένεια και το απαραίτητο νοικοκυριό και οργώναμε την Ελλάδα. Η ζωή στα ταξίδια ήταν δύσκολη. Που να φας, που να κοιμηθείς, πώς να πάνε τα παιδιά σχολείο; Οι άνθρωποι είχαν χρήματα και αγόραζαν από τους πλανόδιους στα χωριά, από τις λαϊκές, από τα παζάρια. Τώρα όλοι ψωνίζουν από το ίντερνετ. Το πλανόδιο εμπόριο έχει τελειώσει. Οι Ρομά στρέφονται αλλού για δουλειά,, στο εξωτερικό ή για σεζόν στα ελληνικά νησιά. Είναι καλύτερα να είμαστε στην Ελλάδα».
Γενιά 18-30: Το στοίχημα της μόρφωσης
Οι νέοι που προσπαθούν να σπάσουν τον κύκλο της σχολικής διαρροής και να ενταχθούν ισότιμα.
- Ελευθερία (18 ετών): «Τελείωσα το Λύκειο και ψάχνω για δουλειά. Έχω κάνει αιτήσεις και έχω στείλει βιογραφικά. Περιμένω απαντήσεις…»
- Αντωνία (21 ετών): «Δεν μπορώ να πάω για δουλειά. Τα παιδιά είναι μικρά και δεν έχω που να τα αφήσω. Δουλεύει μόνο ο άντρας μου. Σχολείο δεν πήγα, τα παιδιά όμως τώρα τα στέλνω».
- Παρασκευή (26 ετών): «Εγώ δεν πήγαινα πολύ στο σχολείο, δεν έμαθα να διαβάζω. Τα παιδιά πρέπει να μάθουν γράμματα».
Η ιστορία των Ρομά των Φαρσάλων, όπως ξετυλίχθηκε μέσα από αυτές τις αφηγήσεις, δεν είναι μια στατική διαδρομή, αλλά μια διαρκής εξέλιξη. Μέσα σε έναν αιώνα, η κοινότητα πέρασε από τη νομαδική ζωή και τη χειρωνακτική εργασία των προ-παππούδων, στη μόνιμη εγκατάσταση, την ψηφιακή εποχή και την εκπαίδευση.