Επειτα από σχεδόν 100 χρόνια επιστημονικών εξελίξεων, οι θεραπείες που ενισχύουν το ανοσοποιητικό σύστημα στη μάχη με τον καρκίνο ωριμάζουν – και πλέον σώζουν ζωές, όπως αναφέρει σε μακροσκελές δημοσίευμά του το βρετανικό ειδησεογραφικό δίκτυο BBC. Η ανοσοθεραπεία αναπτύσσεται και πλέον, σύμφωνα με σειρά ερευνών, βοηθάει όλο και περισσότερους ασθενείς. Παράλληλα, ωστόσο, γεννιούνται προσδοκίες για εξατομικευμένες θεραπείες, μακροχρόνια ύφεση του καρκίνου, καθώς και για λιγότερες παρενέργειες από άλλες θεραπείες, όπως η χημειοθεραπεία και η ακτινοθεραπεία.
Oπως εξηγεί η Κάρεν Κνούντσεν, διευθύνουσα σύμβουλος του ινστιτούτου Parker για την ανοσοθεραπεία του καρκίνου, το ανθρώπινο σώμα έχει τη φυσική ικανότητα να «ανιχνεύει και να καταστρέφει κύτταρα που δεν μοιάζουν με εμάς» και «εάν όλα λειτουργούν καλά, αυτό θα πρέπει να περιλαμβάνει και τα κύτταρα που έχουν γίνει καρκινικά». Ωστόσο, μερικές φορές τα καρκινικά κύτταρα«ξεγλιστρούν». Στόχος της ανοσοθεραπείας είναι να ενισχύσει την άμυνα του ανοσοποιητικού μας, ώστε να μπορεί να εντοπίσει και να καταστρέψει αυτά τα καρκινικά κύτταρα.
Δύο από τις πιο γνωστές μορφές ανοσοθεραπείας είναι οι θεραπείες μελεμφοκύτταρα CAR-T και με αναστολείς σημείων ελέγχου του ανοσοποιητικού. Οι θεραπείες CAR-T περιλαμβάνουν την εξαγωγή κυττάρων Τ (ανοσοκύτταρα που κυνηγούν και εξοντώνουν συγκεκριμένους ξένους εισβολείς) από το αίμα ενός ασθενούς, την τροποποίησή τους ώστε να μπορούν να βρουν και να επιτεθούν στον καρκίνο, και στη συνέχεια την έγχυσή τους πίσω στο αίμα. Σήμερα, αυτή είναι μια συνήθης θεραπεία για τον καρκίνο του αίματος.
Η θεραπεία με αναστολείς ανοσολογικών σημείων ελέγχου, από την άλλη πλευρά, περιλαμβάνει φάρμακα που «σβήνουν» έναν ενσωματωμένο διακόπτη «απενεργοποίησης» του ανοσοποιητικού μας συστήματος. Oπως αναφέρεται στο άρθρο του BBC, αυτή η προστασία έχει έναν σημαντικό σκοπό – αποτρέπει τις υπερβολικά επιθετικές ανοσολογικές αποκρίσεις που βλάπτουν τα υγιή μας κύτταρα. Ορισμένα καρκινικά κύτταρα όμως μπορούν να «κλείσουν» τον επίμαχο διακόπτη, προκαλώντας παράλληλα και την απενεργοποίηση των κυττάρων-Τ, ώστε να διαφύγουν την ανίχνευση. Οι αναστολείς ανοσολογικών σημείων ελέγχου αποτελούν εμπόδιο σε αυτή τη διαδικασία.
Ωστόσο και οι δύο προαναφερθείσες μέθοδοι αντιμετωπίζουν περιορισμούς. Παρότι οι έρευνες συνεχίζονται, οι επιστήμονες δυσκολεύονται να κάνουν τις θεραπείες CAR-T να λειτουργήσουν ενάντια στους όγκους, οι οποίοι όμως αντιστοιχούν σε πάνω από το 90% των νέων διαγνώσεων καρκίνου. Επιπλέον, αυτού του τύπου οι θεραπείες είναι δαπανηρές και χρονοβόρες.
Θεραπείες με λεμφοκύτταρα CAR-T και αναστολείς σημείων ελέγχου του ανοσοποιητικού εφαρμόστηκαν με επιτυχία σε ασθενείς με καρκίνο.
Αντίστοιχα, οι αναστολείς των ανοσολογικών σημείων ελέγχου συνοδεύονται ενίοτε από παρενέργειες, όπως δερματικά εξανθήματα, διάρροια και κόπωση, ενώ σε σπάνιες περιπτώσεις μπορεί να προκαλέσουν φλεγμονή στο ήπαρ, στην καρδιά και στα νεφρά. Παράλληλα, όπως αναφέρουν οι ειδικοί, θα πρέπει να σημειωθεί ότι καμία ανοσοθεραπεία δεν λειτουργεί στο 100% των ασθενών. Το γεγονός αυτό το αποδίδουν σε μια σειρά από πιθανούς λόγους που σχετίζονται με τα χαρακτηριστικά του κάθε όγκου ή τα χαρακτηριστικά των ίδιων των ανοσοκυττάρων, όμως σε γενικές γραμμές ένα 20% με 40% των ασθενών ανταποκρίνονται.
Πώς θα μπορούσαν να επωφεληθούν περισσότεροι ασθενείς από την ανοσοθεραπεία; Οι ερευνητές εξετάζουν αυτό το ζήτημα από πολλές διαφορετικές οπτικές γωνίες, σύμφωνα με το BBC.
Με βάση όσα αναφέρει σχετική έρευνα που είναι ακόμη σε προκαταρκτικό στάδιο, οι ασθενείς που ακολουθούν διατροφή με υψηλή περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες μπορεί να δουν καλύτερα αποτελέσματα, μέσω αλλαγών στο μικροβίωμα του εντέρου που μπορεί να επηρεάσουν τόσο το ανοσοποιητικό σύστημα όσο και τον όγκο. Αλλες έρευνες δείχνουν ότι οι στατίνες, φθηνά και προσβάσιμα φάρμακα μείωσης της χοληστερόλης, μπορεί να ενισχύσουν την ανοσοθεραπεία.
Ο συνδυασμός της ανοσοθεραπείας με άλλες μορφές καταπολέμησης του καρκίνου, όπως η ακτινοθεραπεία ή η θεραπεία με υπερήχους, μπορεί να είναι ακόμη ένας τρόπος για την αύξηση των ποσοστών ανταπόκρισης.
Η προσαρμοστικότητα της ανοσοθεραπείας έχει παράλληλα δημιουργήσει ελπίδες στους ερευνητές. Η εξατομικευμένη ιατρική γεννάει ενθουσιασμό σε πολλούς κλάδους, ενώ η Κνούντσεν τονίζει ότι είναι ιδιαίτερα σημαντική για την ογκολογία, δεδομένης και της ετερογένειας της νόσου. «Ακόμη και δύο ασθενείς με τον ίδιο ακριβώς τύπο και στάδιο καρκίνου μπορεί να έχουν διαφορετικές ασθένειες σε κυτταρικό επίπεδο».