Η περίοδος της Σαρακοστής και ιδιαίτερα η Καθαρά Δευτέρα είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με συγκεκριμένα τρόφιμα, τα γνωστά σαρακοστιανά. Πρόκειται κυρίως για νηστίσιμες επιλογές, όπως όσπρια και λαδερά πιάτα χωρίς κρέας, αλλά και αλιεύματα όπως χταπόδια, καλαμάρια, θράψαλα, σουπιές, γαρίδες και μύδια. Στο σαρακοστιανό τραπέζι συναντάμε επίσης προϊόντα όπως ο ταραμάς και το αυγοτάραχο, ενώ ο χαλβάς παραμένει το πιο αγαπημένο επιδόρπιο της περιόδου, διαθέσιμο πλέον σε πολλές εμπορικές παραλλαγές.
Πολλά από τα τρόφιμα αυτά, και ιδιαίτερα τα αλιεύματα, ανήκουν στην κατηγορία των ευαλλοίωτων προϊόντων. Η ιδιότητα αυτή δεν σημαίνει ότι δεν μπορούν να καταναλωθούν με ασφάλεια, αλλά ότι απαιτούν σωστό χειρισμό και κατάλληλη διατήρηση. Με σωστή αποθήκευση, προσεκτική προετοιμασία των γευμάτων και τήρηση των βασικών κανόνων υγιεινής, οι καταναλωτές μπορούν να αποφύγουν δυσάρεστες επιπτώσεις στην υγεία τους.
Μετά την αγορά προϊόντων που απαιτούν ψύξη, είναι σημαντικό να μεταφέρονται και να τοποθετούνται στο ψυγείο το συντομότερο δυνατό. Η αποθήκευση πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τις οδηγίες του παρασκευαστή και εντός του αναγραφόμενου χρονικού διαστήματος κατανάλωσης. Παράλληλα, απαιτείται προσοχή στα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά των τροφίμων, καθώς αλλαγές στο χρώμα, στην οσμή ή στη γεύση μπορεί να υποδηλώνουν αλλοίωση. Ιδιαίτερη μέριμνα χρειάζεται ώστε τα ωμά οστρακοειδή να διατηρούνται χωριστά από φρούτα, λαχανικά και τρόφιμα που καταναλώνονται ωμά, προκειμένου να αποφεύγεται η διασταυρούμενη επιμόλυνση.
Κατά την προετοιμασία των γευμάτων, η υγιεινή των χεριών αποτελεί βασική προϋπόθεση ασφάλειας. Η χρήση ξεχωριστού εξοπλισμού, όπως μαχαιριών και επιφανειών κοπής, για τα θαλασσινά και για τρόφιμα που καταναλώνονται χωρίς μαγείρεμα συμβάλλει καθοριστικά στην πρόληψη μικροβιολογικών κινδύνων. Όταν ο χώρος εργασίας είναι περιορισμένος, συνιστάται ο χειρισμός των ωμών τροφίμων να προηγείται, ενώ στη συνέχεια πρέπει να ακολουθεί σχολαστικός καθαρισμός και απολύμανση των επιφανειών και των εργαλείων.
Το επαρκές μαγείρεμα των τροφίμων λειτουργεί ως σημαντικός παράγοντας προστασίας από βιολογικούς κινδύνους, όπως βακτήρια και ιούς. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στους νοροϊούς, οι οποίοι συνδέονται με περιστατικά γαστρεντερίτιδας και καθιστούν αναγκαία την προσεκτική θερμική επεξεργασία των θαλασσινών.
Κεφαλόποδα (π.χ. χταπόδια, καλαμάρια, θράψαλα, σουπιές)
Τα κεφαλόποδα διατίθενται στην αγορά ως νωπά, κατεψυγμένα ή αποψυγμένα. Στα νωπά προϊόντα, η οσμή πρέπει να είναι χαρακτηριστική της θάλασσας και όχι δυσάρεστη ή ξένη προς το προϊόν. Η επιφάνεια του σώματος οφείλει να είναι υγρή και γυαλιστερή, ενώ η σάρκα πρέπει να είναι συμπαγής και ελαστική. Τα μάτια πρέπει να εμφανίζονται καθαρά και λαμπερά.
Η διάκριση μεταξύ καλαμαριών και θράψαλων έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς τα δύο είδη διαφέρουν τόσο μορφολογικά όσο και εμπορικά. Τα καλαμάρια διαθέτουν ρομβοειδές πτερύγιο που εκτείνεται σε μεγάλο μέρος του σώματος και δύο χαρακτηριστικά μακρύτερα πλοκάμια. Τα θράψαλα έχουν τριγωνικά πτερύγια και πλοκάμια παρόμοιου μήκους. Η γνώση αυτών των διαφορών μπορεί να προστατεύσει τους καταναλωτές από πιθανή παραπλάνηση.
Στα κατεψυγμένα προϊόντα, η εμφάνιση πρέπει να είναι φυσιολογική, χωρίς αλλοιώσεις στο χρώμα. Μετά την απόψυξη, το προϊόν πρέπει να διατηρεί χαρακτηριστικά αντίστοιχα του νωπού. Τα αποψυγμένα αλιεύματα που διατίθενται χύδην πρέπει να φέρουν σαφή ένδειξη της κατάστασής τους, ενώ υπενθυμίζεται ότι η απόψυξη εντός των καταστημάτων λιανικής απαγορεύεται.
Οστρακοειδή (π.χ. μύδια, κυδώνια, στρείδια, αχιβάδες)
Τα οστρακοειδή που πωλούνται νωπά με κέλυφος πρέπει να είναι ζωντανά. Αυτό διαπιστώνεται από το κλειστό κέλυφος ή από την τάση του να κλείνει με ελαφρά πίεση. Το περιεχόμενο πρέπει να είναι υγρό και άοσμο, ενώ η σάρκα οφείλει να είναι καλά προσκολλημένη στο κέλυφος.
Στα αποφλοιωμένα μύδια, η σάρκα πρέπει να είναι γυαλιστερή και να αναδίδει οσμή θάλασσας. Τα προϊόντα διατίθενται επίσης και σε κατεψυγμένη μορφή, οπότε η ακεραιότητα της συσκευασίας αποτελεί βασικό κριτήριο επιλογής.
Μαλακόστρακα (π.χ. γαρίδες, καραβίδες, αστακοί, καβούρια)
Τα νωπά μαλακόστρακα πρέπει να έχουν ευχάριστη οσμή θάλασσας και φυσιολογική όψη. Τα πόδια πρέπει να είναι σταθερά προσκολλημένα στο σώμα και η μεμβράνη του θώρακα διαφανής και ανθεκτική. Τυχόν δυσάρεστες οσμές ή αλλοιώσεις στο χρώμα αποτελούν ενδείξεις ακαταλληλότητας.
Αχινοί
Οι αχινοί πρέπει να είναι ζωντανοί κατά την αγορά, κάτι που διαπιστώνεται από την κίνηση των αγκαθιών τους. Η φρεσκάδα τους αποτελεί βασική προϋπόθεση ασφαλούς κατανάλωσης.
Άλλα σαρακοστιανά εδέσματα
Ο ταραμάς, που διατίθεται συνήθως σε μορφή πάστας, πρέπει να εμφανίζει ομοιόμορφο χρώμα και υφή. Ενδείξεις όπως αλλοιωμένη οσμή, ξηρότητα ή δυσάρεστη γεύση υποδηλώνουν πιθανή αλλοίωση.
Στα κονσερβοποιημένα προϊόντα, η συσκευασία πρέπει να είναι ακέραιη και χωρίς διογκώσεις ή βαθουλώματα, καθώς τέτοιες μεταβολές μπορεί να υποδηλώνουν προβλήματα ασφάλειας.
Τροφικές αλλεργίες
Τα ψάρια, τα οστρακοειδή, τα μαλάκια, το σησάμι και οι ξηροί καρποί συγκαταλέγονται μεταξύ των συχνότερων αλλεργιογόνων τροφίμων. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία προβλέπει την υποχρεωτική αναγραφή των σχετικών ουσιών στα προσυσκευασμένα τρόφιμα, ενώ στα μη προσυσκευασμένα οι καταναλωτές πρέπει να έχουν πρόσβαση σε σαφείς πληροφορίες μέσω του προσωπικού ή των διαθέσιμων ενδείξεων.
Σε κάθε περίπτωση, όταν προετοιμάζονται γεύματα για τρίτους, είναι σημαντικό να λαμβάνονται υπόψη τυχόν τροφικές αλλεργίες. Εάν εμφανιστούν συμπτώματα αδιαθεσίας ή αλλεργικής αντίδρασης μετά την κατανάλωση τροφίμου, συνιστάται η άμεση αναζήτηση ιατρικής βοήθειας.
Πηγή: cibum.gr